Żywiec

        Stary Zamek  swymi początkami sięga połowy XIV wieku. Nie tylko ze względu na swój wiek, ale również ze względu na ciekawą historię powiązaną   ściśle   z   wydarzeniami   dziejowymi   o wymiarze europejskim, zasługuje on na miano światowego dziedzictwa kulturowego. Budowę zamku przypisuje się książętom oświęcimskim lub Mikołajowi Strzale h. Kotwicz  (I poł. XV w.). Najstarsze gotyckie założenie z I poł. XV w. składało się z pojedynczej wieży mieszkalnej oraz drewnianych zabudowań, otoczonych ziemnym wałem oraz płytką fosą. Za czasów panowania rodziny Komorowskich zamek uległ kilku poważnym zmianom w wyglądzie. Pod koniec XV w. budowla stała się obronną fortecą (cztery wieże mieszkalne z dziedzińcem wewnętrznym, mury obronne z czterema narożnymi basztami). W  II  poł.  XVI  wieku średniowieczne  zamczysko  przeistoczyło  się  w r enesansową rezydencję  (krużganki,  dachy  z attykami i dekoracją sgraffito, nowa kamieniarka okien i portali). Wiek  XVII  oraz  nowi  właściciele  -  rodzina  królewska  dynastii  Wazów - nie  wnoszą  poważniejszych zmian   w architekturze budowli. Drugi okres świetności w historii zamku przypada na lata panowania w Żywcu rodu Wielopolskich. Początek XVIII w. przyniósł decydujące zmiany w wyglądzie zamku i jego otoczenia. Dawny obronny zamek stał się rezydencją o charakterze pałacowym (rozbudowa skrzydła południowego z reprezentacyjną klatką schodową, nowe barokowe elewacje, okna, wysokie dachy, portale, kaplica). Zmieniło się także otoczenie siedziby, od północnego zachodu stworzono dziedziniec otoczony oficynami, zabudową gospodarczą oraz od południa ogród włoski. Przebudowa zamku prowadzona przez Wielopolskich nie była ostatnią. Nowi właściciele - Habsburgowie - zmienili elewację zewnętrzną (zachowana do dzisiaj,  w stylu historyzmu), której projekt wykonał Karol Pietschka. Po remoncie zamek został przeznaczony na siedzibę urzędów oraz na mieszkania urzędników dóbr żywieckich. Do 1939 r. zamek znajdował się w rękach Habsburgów. W okresie okupacji Niemcy zajęli pomieszczenia zamkowe na cały okres wojny. Po 1945 roku budynek stał się własnością miasta i przeznaczono go na mieszkania lokatorskie, archiwum, biura organizacji młodzieżowych, pracownie Domu Kultury, biura przedsiębiorstwa "Las" oraz bibliotekę miejską. W latach 1976 - 1989 władze miasta zdecydowały się na remont zamku. Wkrótce nastąpiło wykwaterowanie lokatorów, otwarcie kawiarni "Rycerska", remont oraz prace badawczo-naukowe.
        W styczniu 2005 roku Stary Zamek stał się siedzibą Muzeum Miejskiego w Żywcu.

 źródło:muzeum-zywiec.pl

         

          Pałac Habsburgów, nazywany też Nowym Zamkiem - wybudowany został na swą siedzibę przez rodzinę Habsburgów na przełomie XIX i XX w. W miejscu obecnego pałacu stały barokowe oficyny zamkowe Wielopolskich. Budowa pałacu trwała etapami, na samym końcu został dobudowany tzw. pawilon rozrywkowy mieszczący na parterze kręgielnię, a na piętrze salę balową, która zachowała się do dzisiaj. Obecnie pięknie odnowiona, ze względu na swoje walory akustyczne jest wspaniałym   miejscem    koncertów    kameralnych.    Pałac    został    przebudowany,    odnowiony  i rozbudowany w latach 1906-1910 według projektów architektów Tadeusza Stryjeńskiego i Franciszka Mączyńskiego z Krakowa. Tadeusz Stryjeński zajmował się również projektowanie wnętrz. Kminki  sprowadzono  z  Włoch,  urządzenia  łazienek  z   Anglii,   a   meble   z   krajów   austriackich.   Po    upaństwowieniu    dóbr    arcyksiążęcych   w   1945  roku   pałac   stał   się  siedzibą  Zespołu  Szkół  Drzewnych   i Leśnych.
         25 stycznia 1992 roku Żywiec gościł przedstawicieli rodu Habsburgów - księcia Karola Stefana z córką Krystyną, zamieszkałego w Szwecji i jego przyrodniego brata Kazimierza Badeniego (ojca Joachima z Klasztoru Dominikanów w Krakowie).
         Decyzją władz samorządowych miasta i powiatu córka Karola Olbrachta - Maria Krystyna Habsburg otrzymała w pałacu mieszkanie, do którego wprowadziła się na stałe wiosną 2003 roku.

żródło: zywiec.pl

        Park Habsburgów, utrzymany w stylu angielskim, jest jednym z najwiekszych tego typu parków w Europie (26 ha). Przeszedł on wszystkie przeobrażenia związane z rozwojem polskiej sztuki parkowej. Najstarsze założenie barokowe, utworzone zostało przez Wielopolskich w XVII w. w stylu włoskim.  Najistotniejsze przemiany kompozycyjne nastąpiły w I połowie XIX w. Ogród angielski wchłonął dawne założenie włoskie, rozprzestrzenił się wokół altany, która stanęła na wyspie. . Pod koniec XIX w. park został  rozbudowany,  powiększony  i  upiększony.  Powstał:  ogród  warzywno  -  owocowy z palmiarnią, szklarnią i domkiem ogrodnika; założenie kwiatowe na dziedzińcu zesnetrznym; rabaty kwiatowe wokół Domku Chińskiego; wodospad; nowe polany widokowe oraz dróżki. Wytyczono także nową aleję lipową, która dodnia dzisiejszego jest główną i najchętniejuczęszczaną aleją żywieckiego parku.
     Ostatnich zmian w wyglądzie parku dokonała ksieżna Alicja Habsburg w latach 30-tych XX wieku. Z wyprowadzonych przez nią zmian do dnia dzisiejszego zachowały się: półkoliste rozarium zwane ogrodem słonecznym, kamienne mostki, polana widokowa  przed  pałacem,  żelazna  studnia  pomiędzy  rezydencjami,  ogród  skalny  i wodny oraz herbarium.
      Kanały wodne przebiegające przez park, oprócz swojego średnioweicznego rodowoduo charakterze obronnym,  mają również późniejszy przemysłowy charakter. Młynówka zasilała zamkowe browary, a następnie napędzała koła fabryk: pudełek do cygar, wódek i rosolinów oraz octowni.
       Jedynym zachowanym przykładem małej architektury ogrodowej w parku jest Domek Chiński, stojący na wyspie, pośrodku dawnego założenia angielskiego. Pierwsza altana parkowa powstała   w   tym   miejscu   po   roku   1712   wraz   z ogrodem włoskim. Po przekształceniu parku na park włoski altana została przebudowana w piętrowy Domek Chiński.
     Drzewostan parku żywieckiego można podzielić na dwie grupy. Stare drzewa, głównie dęby, liczą 200-300 lat i zgrupowane sa blisko zamku.  Młodsze,  przeważnie  w  wieku  60 - 90  lat,  rozsiane są  po  całym  założeniu  i pochodzą z nasadzeń późniejszych.
        W  parku  powstał  budynek  nowej  stajni,  gdzie  znajduje  się  mini  zoo.
W pomieszczeniach stajni wydzielone zostały boksy dla: kóz, owiec, dzików, osiołka, koni, kucyków oraz królików.

       Katedra żywiecka pw. NNMP została zbudowana w pierwszej połowie XV wieku. W XVI wieku kościół był dwukrotnie rozbudowywany staraniem rodziny Komorowskich, ówczesnych właścicieli Żywiecczyzny. Pierwsza rozbudowa miala miejsce w latach 1515-42. Efektem tej rozbudowy było przedłużenie Nawy. Wtedy tez zarówno prezbiterium jak i Nawę nakryto sklepieniem sieciowym. 9 października 1547 roku kościół został uroczyście poświecony przez biskupa krakowskiego Erazma Ciołka, który nadal mu tytuł „Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i sw. Wawrzyńca” na pamiątkę Wawrzyńca Komorowskiego- głównego fundatora rozbudowy. Druga  rozbudowa  była przeprowadzona  w  latach  1582 - 83.  Po  raz  kolejny  przedłużono  Nawę  i rozpoczęto budowę wieży pod kierunkiem włoskiego architekta Jana Ricci. Pracami kierowali również: kamieniarz Maciej Świętek z Krakowa oraz cieśla Jan carpentarius z Opawy. W 1585 r. wieżę podwyższono dobudowując do jej pierwotnej części, wzniesionej z kamienia, część górną z cegły. Na przełomie XVI i XVII wieku od strony północnej wzniesiona została kaplica p.w. Wniebowzięcia NMP zwana przez wzgląd na fundatorów i groby, które  kryją  się  pod  posadzką, kaplica Komorowskich. Z kolei w 1639 roku od strony wschodniej dobudowano kapliczkę Ogrojca nakładem pisarza miejskiego Krzysztofa Mrzygłodowicza. W 1711 roku kościół odnowiono, nadając mu wystrój barokowy. Podwyższone po odbudowie mury prezbiterium nakryto sklepieniem kolebkowym z lunetami. Zmieniono ostrołukowy kształt okien na obecny. Nawę odrestaurowano zgodnie z wyglądem sprzed pożaru. Nakryto ją na nowo sklepieniem sieciowym. Pozostawiono też gotycki kształt okien, jedynie zmniejszyła się ich ilość. Całość odbudowanego kościoła nakryto nowym dachem zaprojektowanym przez krakowskiego architekta Piotra Bebera. Nie odbudowano natomiast gotyckiego szczytu oddzielającego dach nawy od dachu nad prezbiterium. W roku 1745 rozpoczęła się odbudowa wieży. Zniszczony strzelisty hełm zastąpiono obecnym. Później jeszcze raz piorun uszkodził wieżę kościelną, którą dnowiono dopiero w 1821 roku. W 1903 roku dobudowano od strony południowej nową zakrystię, w 1929 roku przy południowej ścianie nawy głównej wzniesiono kaplicę grobową rodziny Habsburgów, zaprojektowaną przez architekta Franciszka Mączyńskiego z Krakowa, wzorowaną na stylu renesansowym. Dziś zwana jest ona również kaplicą Matki Boskiej Częstochowskiej.
        Obok kościoła od strony północnej wynosi się dzwonnica. Pierwotnie była ona drewniana, zbudowana w 1582 r. o jej wyglądzie jak i wyglądzie kościoła sprzed pożaru, świadczy rysunek z dziejopisu Żywieckiego A. Komonieckiego. Po pożarze miasta w 1721 została wzniesiona na nowo już jako murowana w latach 1723-24. Teren wokół kościoła był do końca XVIII w. terenem cmentarza.
         W 1992 r. papież Jan Paweł II bullą totus tubus Poloniae populus, w ramach reorganizacji administracji kościoła w Polsce, powołał do istnienia diecezje bielsko-Żywiecką, a kościół parafialny p.w. Narodzenia NMP w Żywcu został podniesiony do rangi konkatedry,
          Przy dzwonnicy znajduje się pomnik Jana Pawła II upamiętniający  wizytę papieża w Żywcu w 1995 roku.

źródło: parafiazywiecka.net

        Kościół  Świętego Krzyża  wzniesiony  został  w  końcu  XIV wieku,  pradwopodobnie  przed  lokacją  nowego  miasta.  Zasadniczy  trzon  kościoła   jest   gotycki,  rozbudowany  oraz przerobiony w epoce baroku oraz uzupełnony nowymi dobudówkami.
      Kościół Świętego Krzyża otoczony był w dawnych czasach cmentarzem. Jednak już w końcu XVII wieku był to cmentarz o specjalnym przeznaczeniu. Wykonywano tu bowiem  egzekucje  przestępców  skazanych  wyrokiem  sądu  miejskiego  na  ścięcie  i grzebano ich ciała w pobliżu kościoła. Jeden z krzyży stawianych na grobach sakzańców zachował się koło kościoła do dzisiaj . Jest on masywny, wysoki na około 80 cm, o równych ramionach - niestety bez daty i napisów.
      Po  północnej  stronie  kościoła  stoi  kamienna  kolumna.  Jest  to  kolumna  toskańska,  dźwigająca  nasadnik  w  kształcie  pąka  kwiatowego,  z  którego  wyrasta  krzyż  z płaskorzeźbionym wizerunkiem Chrystusa Ukrzyżowanego.
       W obrębie ogrodzenia kościoła znajduje się również kamienna figura Św. Jana Nepomucena. Święty stoi na wysokim postumencie pod blaszanym daszkiem. Według napisu, znajdującego się na niej, figura została wzniesiona w 1717 roku na rynku żywieckiem, a przeniesiona na obecne miejsce w roku 1864.

źródło: "Przewodnik po kościołach żywieckich", praca zbiorowa pod red. Z. Rączka

          Wzgórze Grojec (612 m n.p.m.) wznosi się w widłach Soły i Koszarawy.
       Najstarsze ślady osadnictwa odkryte przez archeologów na tym terenie pochodziły z okresu lateńskiego. Materiał zabytkowy zgromadzony w trakcie wykopalisk w 1937 roku, przechowywany w Muzeum Miejskim w Żywcu, zaginął podczas II wojny światowej.
        XIX-wieczne źródła podają, że w połowie XIII wieku na  szczycie Grojca miał się znajdować zamek łowiecki. Badania archeologiczne skonfrontowane przez badaczy ze źródłami pisanymi, pozwoliły częściowo odtworzyć historię zamku.
        Początkowo na szczycie wzgórza Grojec znajdowała się wczesnośredniowieczna warownia; jej dokładne datowanie okazało się niemożliwe, gdyż duża część terenu została zniszczona w trakcie budowy telewizyjnej stacji przekaźnikowej po II wojnie światowej.
       Na początku XV wieku na szczycie wzniesienia powstał zamek Bożywoja i Włodka Skrzyńskich herbu Łabędź, znanych rycerzy rabusiów, lenników Księstwa  Oświęcimskiego,  poświadczony  w źródłach  pisanych.  Następnie zamek przeszedł w ręce Komorowskich herbu Korczak. Komorowscy sprzyjali królowi Węgier Maciejowi Korwinowi,  który  sprzymierzył  się  z  zakonem  krzyżackim  przeciwko  Polsce,  toteż  w drugiej połowie lat 70. XV wieku król Kazimierz Jagiellończyk nakazał podjęcie przeciwko nim akcji zbrojnej i opanowanie należących do nich zamków. Według Jana Długosza zadanie to wykonały wojska królewskie pod dowództwem starosty krakowskiego Jakuba z Dębna, które w 1477 roku zdobyły trzy zamki kontrolowane przez Komorowskich: zamek w Barwałdzie, poprzednio również należący do Włodka Skrzyńskiego, zamek w Szaflarach i zamek w Żywcu; Długosz pisze, że zdobyte wówczas warownie były oblegane z użyciem "ogromnych dział" i że zamek w Żywcu został spalony Współczesna literatura przedmiotu podaje w oparciu o dane archeologiczne, że w trakcie akcji wojsk królewskich przeciwko Komorowskim zniszczono dwa obiekty obronne w rejonie Żywca: pierwotny zamek usytuowany na terenie miasta, w miejscu obecnego Starego Zamku w Żywcu, i zamek na wzgórzu Grojec.

         Obecnie szczycie Małego Grojca uznaajduje się stalowy krzyż - pamiątka po wizycie w Żywcu papieża Jana Pawła II w dniu 22 maja 1995 roku.

 źródło: wikipedia.org

     Muzeum Browaru w Żywcu zostało uruchomione 9 września 2006 roku w wykutych w skale piwnicach leżakowych żywieckiego browaru z okazji 150 lecia jego istnienia.

     Muzeum składa się z 18 sal obejmujących powierzchnię ok. 1600 m2. Wizyta rozpoczyna się w Sali Trzech Żywiołów, w której można obejrzeć składniki z których robi się piwo oraz szczegółową makietę browaru. Kolejna sala przenosi zwiedzających przy pomocy "Wehikułu czasu" do XIX-to wiecznego Żywca, gdzie można obejrzeć pracownię architektoniczną, zakład bednarski, drukarnię, sklep kolonialny czy galicyjską karczmę.
     Kolejne sale to już XX w. Atrakcją jest np. sala w stylu art deco z kręgielnią, sale pokazujące proces tworzenia piwa od dawnych czasów po współczesne. Całość ekspozycji uatrakcyjniają multimedialne pokazy (zdjęcia, film, dźwięk, projekcja), stworzone przez agencję Ad!venture. Zwiedzanie muzeum kończą sale prezentujące okres socjalizmu oraz labirynt okraszony dziesiątkami zdjęć, z którego należy znaleźć wyjście.
   Po zwiedzaniu możliwa jest degustacja piwa (bądź soku) w specjalnie do tego przeznaczonej sali.

  źródło: wikipedia.org

      Figura Świętej Rozalii. W  1831  roku  nawiedziła  Żywiec  i  okolice  cholera.  W  ciągu  dwóch  miesięcy  zmarły  w mieście 104 osoby. W rok później nastąpił powrót epidemii. W tym czasie na cholerę zachorowała także córka Krischów, mieszczan żywieckich. Modlili się oni do Świętej Rozalii o uzdrowienie córki. Prośby ich zostały wysłuchane, a wdzięczni rodzice postanowili wystawić figurkę Świętej Rozalii.

      Przez długie lata figura stała pod blaszanym daszkiem w ogrodzie przy ulicy Kościuszki  między  dwiema  lipami.  W  okresie  międzywojennym  właściciele  parceli  w miejscu gdzie wznosi się posąg postanowili zbudować warsztat i sklep kuśnierski. Figurkę Świętej Rozalii pragnęli przenieść w głąb ogrodu aby mieć większy plac pod budowę. Jednak żaden z murarzy nie odważył się tego dokonać. Legenda mówi, że cholera w czasie uroczystej procesji została zamknięta pod cokołem i gdyby się go przesunęło zaraza znowu opanuje Żywiec. Wybudowano sklep, a Święta Rozalia stoi w niszy przypominającej pieczarę.

Źródło: "Wspólnota - Święta Rozalia Sinibaldi",  W. Jura, A. Szewczyk

       Tydzień  Kultury  Beskidzkiej   (TKB)  jest  to  najstarsza  impreza  folklorystyczna  w Europie. W jej ramach odbywają się Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne oraz Festiwal Górali Polskich. Tydzień Kultury Beskidzkiej stwarza możliwość bezpośredniego zetknięcia się z bogatym i różnorodnym dorobkiem kultury ludowej - starymi zwyczajami i obrzędami, tańcem, śpiewem, muzyką i gawędami wielu regionów Polski oraz innych krajów również pozaeuropejskich.
       W    Międzynarodowych    Spotkaniach    Folklorystycznych    biorą    udział    zespoły  z  kilkunastu krajów, także bardzo odległych i egzotycznych, na przykład: Meksyku, Chin, Togo czy Zairu. Zespoły te oceniane sa przez międzynarodową  komisję artystyczną.
      TKB organizowane jest na przełomie lipca i sierpnia.

 Źródło: "Żywiec" praca zbiorowa pod red. J. Gibas